Omdat wij mensen geneigd zijn informatie te zoeken, te interpreteren en te onthouden op een manier die onze bestaande overtuigingen bevestigt, zijn wij zelf een risico bij het beoordelen van een geschikte kandidaat. Dit cognitieve vooroordeel heeft diepgaande invloed op onze besluitvorming en onze interacties met anderen, en is altijd aanwezig tijdens sollicitaties. Zelfbewustzijn speelt een cruciale rol bij het herkennen en tegengaan van de zogenaamde confirmatiebias (confirmation bias).
Wat is de confirmatiebias?
De confirmatiebias treedt op als we selectief zoeken naar informatie die onze overtuigingen bevestigt, terwijl we informatie die ze tegenspreekt negeren of bagatelliseren. We interpreteren informatie zo dat die past in ons bestaande denkkader. We onthouden wat overeenkomt met onze overtuigingen en vergeten wat ermee in strijd is. Dat versterkt onze vooroordelen en misvattingen, omdat we onszelf onbewust omringen met bevestigende informatie en meningen. Een voorbeeld: mensen volgen nieuwsbronnen en sociale media die hun politieke standpunten bevestigen en mijden bronnen met een ander perspectief. Of ze zoeken na de aankoop van een product positieve reviews om zichzelf te overtuigen van de goede keuze, terwijl negatieve reviews worden genegeerd.
Zelfbewustzijn
Zelfbewustzijn, het objectief observeren van en reflecteren op je eigen gedachten, gevoelens en gedrag, speelt een cruciale rol bij het tegengaan van de confirmatiebias. Omdat die bias onbewust en razendsnel werkt, kun je de invloed ervan in een sollicitatieprocedure niet negeren. Uit onze praktijk: direct na de ontmoeting met een sollicitant zei een lid van de benoemingsadviescommissie: “Deze kandidaat doet me te veel aan mijn vader denken, ik kan niet objectief oordelen. Ik blijf op de achtergrond.” Dat was een juiste keuze, want zo kreeg de sollicitant een eerlijke kans. Het belangrijkste in dit voorbeeld is dat het commissielid zich bewust was van zijn gekleurde blik.
Zelfbewustzijn helpt de confirmatiebias te herkennen
Zelfbewustzijn helpt mensen hun eigen bias te herkennen, en dat is de eerste stap naar het corrigeren van vooroordelen. Ben je je bewust van je neiging om bevestiging te zoeken, dan kun je actief op zoek gaan naar informatie die je overtuigingen uitdaagt. Dat leidt tot een evenwichtiger en objectiever beeld van de werkelijkheid. In een sollicitatieprocedure is daarvoor een heel nuttig hulpmiddel: vragen stellen. Zelfbewuste mensen nemen de tijd om na te denken over hun beslissingen en de redenen achter hun overtuigingen. Ze vragen zichzelf: “Waarom geloof ik dit?”, “Welk bewijs heb ik nodig?” of “Welke vraag kan ik nog stellen?” Dat maakt het makkelijker om open te staan voor tegenstrijdige informatie.
Het fenomeen benoemen
De confirmatiebias is een menselijk fenomeen dat diep ingrijpt op hoe we informatie verwerken en beslissingen nemen. Zelfbewustzijn is essentieel om die bias te herkennen en tegen te gaan. Door je bewust te zijn van je eigen denkpatronen en actief te streven naar objectiviteit en balans, neem je betere en beter onderbouwde beslissingen. Omdat de confirmatiebias een normaal verschijnsel is (we hebben er tenslotte allemaal last van), helpt het om er bij de voorbereiding van de benoemingsadviescommissie een plek aan te geven. Simpelweg door het fenomeen te benoemen en het zelfbewustzijn te vergroten.
Een objectievere selectieprocedure?
Wil je de confirmatiebias in jullie procedure zo klein mogelijk maken? Onderwijsbouwers begeleidt benoemingsadviescommissies met competentieprofielen, gedragsgerichte vragen en assessments. Lees meer over werving en selectie in het onderwijs of over assessments als objectieve aanvulling.
