Stel je een kano voor waarin het hele leidinggevende team van jouw school plaatsneemt: de schoolleider, de kwaliteitscoördinator en de overige MT-leden. Iedereen heeft een peddel. Iedereen beweegt. Maar alleen als kracht, ritme, richting en techniek op elkaar zijn afgestemd, komt de kano echt vooruit: soepel, krachtig en koersvast. Dát beeld past precies bij het nieuwe denken over schoolleiderschap zoals Ascenda dat heeft neergezet. En het is de manier waarop steeds meer scholen kijken naar de professionalisering van hun MT. In dit artikel neem ik je mee in de kano als metafoor, de waarde van gespreid leiderschap, de kracht én de beperkingen van de beroepsstandaard van Ascenda, en vooral: hoe je als samenwerkend MT de stap zet van theorie naar dagelijkse praktijk.
Schoolleiderschap volgens Ascenda: de kano als geheel
Ascenda heeft het schoolleiderschap stevig herijkt. Niet langer zet de schoolleider als enige de koers uit; gespreid leiderschap staat centraal. Het sturen van de school is een gezamenlijke verantwoordelijkheid, gedragen door het hele MT. In de metafoor staat de kano voor het totale schoolleiderschap: het geheel dat koers houdt, wendbaar blijft en reageert op onderwijsontwikkelingen. Het roeien staat voor persoonlijk leiderschap: de individuele kracht, techniek, mindset en reflectie van elk MT-lid. Leiderschap is daarbij een containerbegrip; het krijgt pas inhoud als je het vertaalt naar wat ieder MT-lid concreet doet. Dit beeld maakt meteen duidelijk hoe complex én hoe kwetsbaar schoolleiderschap is.
Zelfs als één persoon technisch perfect roeit, ontstaat er pas vooruitgang als het hele team in hetzelfde ritme en dezelfde richting beweegt. In een tijd waarin scholen steeds meer op hun bord krijgen, van onderwijskwaliteit tot personeelsbeleid en van innovatie tot ouderbetrokkenheid, is die gezamenlijke beweging belangrijker dan ooit.
Wat Ascenda goed heeft neergezet
Eén ding moet gezegd: Ascenda heeft het vak van schoolleider helder en compleet beschreven. De competentiegebieden vormen een logisch en overzichtelijk fundament dat veel schoolleiders en MT’s herkennen: ja, dit is ons werk, dit is wat we doen. Het is een gemeenschappelijke taal die helpt bij het professionaliseren van schoolleiders, het voeren van ontwikkelgesprekken, het bepalen van focusgebieden binnen het MT en het zichtbaar maken van de breedte van het vak.
Maar Ascenda laat ook iets liggen: de verfijning
Hoewel het fundament staat, ontbreekt een belangrijke volgende stap. Ascenda beschrijft in algemene termen wát schoolleiderschap is. Dat is te grofmazig om goed te kunnen reflecteren op de kwaliteit ervan. Een samenwerkend MT dat wil onderzoeken of het sterk genoeg roeit, heeft verfijnde gedragsindicatoren nodig, vragen die ieders persoonlijke bijdrage concreet maken, inzicht in teamrollen, taakverdeling en onderlinge dynamiek, instrumenten die zowel het geheel als het individu zichtbaar maken, en reflectiemiddelen die verder gaan dan een algemeen gesprek. Die laag mist nog. Daardoor blijft reflectie vaak op hoofdlijnen hangen, terwijl sturen juist groeit bij nuance, detail en dialoog.
Onze bijdrage: van beschrijving naar professionele praktijk
Om die ontbrekende verfijning aan te vullen, hebben wij de beroepsstandaard van Ascenda verder uitgewerkt én instrumenten ontwikkeld die het sturen van een school concreet maken. Ten eerste een verfijnde beroepsstandaard: waar Ascenda de competentiegebieden neerzet, hebben wij die vertaald naar observeerbaar gedrag en reflectievragen over stijl van sturen, besluitvorming, communicatie, kwaliteitszorg, teamontwikkeling en resultaatgerichtheid. Daarnaast ontwikkelden we reflectiemodellen voor MT’s, waarmee teams onderzoeken hoe sterk ze gezamenlijk roeien, waar hun sterke kanten en blinde vlekken zitten, welke rollen onder- of oververtegenwoordigd zijn en waar afstemming nodig is. En ten slotte het reflectiespel: reflecteren hoeft niet zwaar of abstract te zijn. Al spelend ontdekken MT’s welke roeitaken sterk ontwikkeld zijn, waar de kano dreigt te kantelen, wie welke rol op zich neemt en hoe het geheel functioneert onder verschillende omstandigheden.
Een samenwerkend MT reflecteert mét richting: de inspectiebril
Reflectie is waardevol, maar alleen als die verbonden is met richting. Daarom werken we tijdens onze trainingen ook nadrukkelijk met de bril van de Inspectie van het Onderwijs. Want laten we eerlijk zijn: een MT kan technisch fantastisch roeien, maar varen jullie dan ook de goede kant op? Het waarderingskader geeft de richting voor goed onderwijs en professioneel sturen. Door onze reflectiemiddelen daaraan te koppelen ontstaat een rijk en eerlijk beeld: hoe functioneren we, waar staan we, wat vraagt de onderwijspraktijk van ons en hoe sturen we daar morgen beter op? Die combinatie van reflectie en richting maakt de ontwikkeling van een MT krachtig en duurzaam.
De uitnodigende vraag
Welke samenwerkende MT’s durven eerlijk naar hun eigen kano te kijken en te investeren in hun professionaliteit en gezamenlijke kracht? Voor de teams die dat aandurven, ligt er veel winst klaar: meer rust, meer richting, meer vertrouwen en een cultuur van sturen die de hele school vooruithelpt.
Met je MT aan boord stappen?
Wil je met je MT ervaren hoe het is om écht zicht te krijgen op jullie gezamenlijke manier van sturen? Kijk naar het begeleidingstraject voor MT’s en teams of naar de KaderKracht Professional, waarin het waarderingskader en jouw rol als leidinggevende samenkomen.
